Żałoba nie ma etapów do odhaczenia

Skąd wzięło się pięć etapów

Model opisała w 1969 roku psychiatrka Elisabeth Kübler-Ross w książce „On Death and Dying”. Dotyczył reakcji osób nieuleczalnie chorych na wiadomość o zbliżającej się śmierci.

Z czasem zaczęto go odnosić do każdej straty, także do żałoby po bliskiej osobie. Etapy trafiły do poradników, filmów i rozmów przy stole.

Badacze żałoby od lat zwracają uwagę, że ten model nie ma solidnego potwierdzenia w badaniach. Co więcej, oczekiwanie, że trzeba przejść przez kolejne etapy, może szkodzić osobom, które przeżywają stratę inaczej (Stroebe, Schut i Boerner, 2017).

Jak naprawdę wygląda żałoba

Jeden z lepiej opisanych modeli mówi o dwóch rodzajach zadań, między którymi naturalnie się przemieszczamy (Stroebe i Schut, 1999):

• zwrócenie się ku stracie: płacz, tęsknota, wspomnienia, rozmowy o zmarłej osobie,
• zwrócenie się ku codzienności: nowe obowiązki, sprawy urzędowe, praca, chwile odpoczynku i oderwania od smutku.

Ruch tam i z powrotem jest zdrowy. Chwila śmiechu w trudnym tygodniu nie oznacza, że nie kochasz zmarłej osoby. Przerwa od żałoby też jest częścią radzenia sobie.

W żałobie mogą pojawić się bardzo różne emocje: smutek, złość, poczucie winy, lęk, odrętwienie, a czasem ulga, np. po długiej chorobie bliskiej osoby. Często zmienia się sen, apetyt i koncentracja. To nie świadczy o tym, że coś jest z Tobą nie tak.

Ile trwa żałoba

Nie ma terminu, po którym „powinno przejść”. Ból zwykle z czasem łagodnieje, ale potrafi wracać falami, np. przy rocznicach, świętach albo drobiazgach, jak ulubiona piosenka zmarłej osoby.

Światowa Organizacja Zdrowia opisuje w klasyfikacji ICD-11 przedłużoną żałobę. Mówi się o niej, gdy co najmniej pół roku po stracie intensywna tęsknota albo ciągłe myślenie o zmarłej osobie, z silnym bólem emocjonalnym, wyraźnie przekracza to, czego oczekuje się w danej kulturze, i utrudnia codzienne funkcjonowanie (WHO, ICD-11). Wtedy warto poszukać pomocy specjalisty.

Co może pomóc

• Pozwolenie na emocje. Nie musisz trzymać się dla wszystkich.
• Rozmowy o zmarłej osobie. Wspominanie, oglądanie zdjęć, wypowiadanie jej imienia może przynosić ulgę.
• Podstawy dnia. Sen, jedzenie, krótki spacer. W żałobie łatwo o nich zapomnieć.
• Przerwy od smutku. Film, spotkanie, praca w ogrodzie. To nie zdrada, tylko odpoczynek.
• Rytuały. Pogrzeb, rocznica, zapalona świeca, list do zmarłej osoby. Każdy sposób jest dobry, jeśli jest Twój.
• Przyjmowanie pomocy. Gdy ktoś pyta, w czym pomóc, powiedz konkretnie: zakupy, obiad, sprawy w urzędzie.

Jak wspierać osobę w żałobie

Bliscy często boją się, że powiedzą coś niewłaściwego, więc nie mówią nic. Tymczasem obecność znaczy więcej niż idealne słowa.

• Powiedz po prostu: „Jest mi bardzo przykro. Jestem obok”.
• Wypowiadaj imię zmarłej osoby. Wiele osób w żałobie chce o niej rozmawiać.
• Zaproponuj konkretną pomoc zamiast „daj znać, gdyby coś”.
• Pamiętaj o rocznicach i świętach, także po kilku miesiącach, gdy inni już zapomnieli.
• Unikaj zdań, które oceniają albo ponaglają: „Czas leczy rany”, „Musisz się trzymać”, „Przynajmniej już nie cierpi”.

Kiedy poszukać pomocy

Warto porozmawiać ze specjalistą, gdy po wielu miesiącach ból nie łagodnieje, trudno Ci wrócić do pracy i relacji, unikasz wszystkiego, co przypomina o stracie, albo masz poczucie, że życie straciło sens.

Jeśli myślisz o tym, żeby odebrać sobie życie albo dołączyć do zmarłej osoby, zadzwoń od razu pod 116 123 albo 112.

Bezpłatnie możesz też zadzwonić na Telefon Wsparcia dla osób w żałobie Fundacji Nagle Sami: 800 108 108, od poniedziałku do piątku w godz. 14:00–20:00 (naglesami.org.pl, nowa karta). Specjalistów, którzy pracują ze stratą i kryzysem, znajdziesz w naszym zespole.

Pytania o żałobę

Redakcja merytoryczna: Marcin Goluch, psycholog, dyplomowany psychoterapeuta.

Redakcja merytoryczna

Marcin Goluch

Psycholog, dyplomowany psychoterapeuta

Pracuję z dorosłymi, młodzieżą i parami.

Zobacz profilSprawdź terminy