Jak WHO opisuje wypalenie
W klasyfikacji ICD-11 wypalenie (kod QD85) to zjawisko związane z pracą, a nie choroba. Wynika z przewlekłego stresu w miejscu pracy, z którym nie udało się skutecznie poradzić (WHO, 2019).
Ma trzy wymiary:
- wyczerpanie: brakuje Ci energii, nawet po przespanej nocy,
- dystans do pracy: zniechęcenie, cynizm, „byle do piątku”, obojętność wobec spraw, które kiedyś były ważne,
- spadek skuteczności: masz poczucie, że robisz coraz mniej i coraz gorzej, choć wkładasz w to dużo wysiłku.
WHO podkreśla, że to pojęcie dotyczy pracy. Podobne wyczerpanie może jednak przyjść np. przy wieloletniej opiece nad bliską osobą. Z tym też warto zgłosić się do specjalisty.
Test urlopu: czy odpoczynek pomaga?
Prosta wskazówka: zwykłe zmęczenie po urlopie albo kilku spokojnych dniach wyraźnie słabnie. Przy wypaleniu ulga przychodzi, ale szybko znika po powrocie do pracy.
Przegląd badań pokazuje, że urlop poprawia zdrowie i samopoczucie, ale ten efekt szybko wygasa po powrocie do pracy (de Bloom i in., 2009). Jeśli źródło stresu zostaje takie samo, sam odpoczynek go nie usunie.
Zatrzymaj się na chwilę i zapytaj siebie:
- Czy myśl o pracy psuje mi weekend, zanim się zaczął?
- Czy coraz częściej myślę o pracy z niechęcią albo obojętnością, choć kiedyś mi na niej zależało?
- Czy mimo wysiłku mam poczucie, że nic mi nie wychodzi?
- Czy zmęczenie przenosi się na dom, relacje i zdrowie?
To nie jest test diagnostyczny. Jeśli jednak od dłuższego czasu na kilka pytań odpowiadasz „tak”, warto o tym z kimś porozmawiać.
Skąd się bierze wypalenie
Wypalenie nie jest dowodem słabości. Badacze wypalenia wskazują, że rodzi się ono na styku człowieka i warunków pracy. Opisali sześć obszarów, w których najczęściej pojawia się rozdźwięk (Leiter i Maslach, 1999):
- nadmiar obowiązków bez czasu na regenerację,
- brak wpływu na to, jak i kiedy pracujesz,
- brak uznania, finansowego albo zwykłego „dziękuję”,
- brak wsparcia w zespole albo napięte relacje,
- poczucie niesprawiedliwości,
- rozdźwięk wartości, gdy praca wymaga rzeczy niezgodnych z tym, co dla Ciebie ważne.
Wypalenie a depresja
Wypalenie i depresja mają wspólne objawy, np. zmęczenie, spadek energii i zniechęcenie. Badacze zwracają uwagę, że granica między wypaleniem a problemami ze zdrowiem psychicznym bywa nieostra (Maslach i Leiter, 2016). Pomocna wskazówka: wypalenie dotyczy przede wszystkim pracy, a depresja zwykle obejmuje całe życie.
Jeśli smutek i brak radości towarzyszą Ci także w wolnym czasie, z bliskimi i przy rzeczach, które kiedyś cieszyły, porozmawiaj ze specjalistą. Pomoże ocenić, co się dzieje, i w razie potrzeby zaproponuje konsultację psychiatryczną.
Co możesz zrobić
- Odetnij się po pracy. Wieczór bez służbowej poczty i komunikatora to realny odpoczynek, a nie lenistwo.
- Nazwij źródło. Zapisuj przez tydzień, co najbardziej odbiera Ci siły. Łatwiej wtedy o konkretną rozmowę.
- Porozmawiaj z przełożoną albo przełożonym. O priorytetach, zakresie obowiązków i terminach. To nie przyznanie się do porażki.
- Wróć do podstaw. Sen, ruch i posiłki o stałych porach często pierwsze znikają z kalendarza.
- Szukaj wsparcia. Rozmowa z bliskimi, zespołem albo specjalistą pomaga zobaczyć, co możesz zmienić, a czego nie.
Wypalenie w zespole
Jeśli kierujesz zespołem albo działem HR, pamiętaj, że wypalenie to sygnał o warunkach pracy, a nie tylko o jednej osobie. MentalCare prowadzi wsparcie psychologiczne dla firm: konsultacje dla pracowników, wsparcie liderów i warsztaty dla zespołów.
Pytania o wypalenie
Czy wypalenie zawodowe to choroba?
Według WHO nie. W klasyfikacji ICD-11 to zjawisko związane z pracą. Nie warto go jednak lekceważyć, bo przewlekły stres odbija się na zdrowiu i relacjach.
Jak odróżnić wypalenie od zmęczenia?
Zmęczenie mija po odpoczynku. Przy wypaleniu ulga po urlopie szybko znika, a do wyczerpania dochodzą dystans do pracy i poczucie, że nic nie wychodzi.
Ile trwa wychodzenie z wypalenia?
To bardzo indywidualne. Zależy od tego, co je wywołało i co da się zmienić w pracy oraz poza nią.
Czy mogę przyjść na terapię, jeśli nie chcę zmieniać pracy?
Tak. Terapia nie polega na podejmowaniu decyzji za Ciebie. Pomaga zrozumieć, co Cię wyczerpuje i co jest w Twoim zasięgu.
Źródła
- World Health Organization (2019). Burn-out an “occupational phenomenon”: International Classification of Diseases. https://www.who.int/news/item/28-05-2019-burn-out-an-occupational-phenomenon-international-classification-of-diseases, nowa karta
- Leiter, M. P., Maslach, C. (1999). Six areas of worklife: a model of the organizational context of burnout. Journal of Health and Human Services Administration, 21(4), 472–489.
- Maslach, C., Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15(2), 103–111. https://doi.org/10.1002/wps.20311, nowa karta
- de Bloom, J. i in. (2009). Do we recover from vacation? Meta-analysis of vacation effects on health and well-being. Journal of Occupational Health, 51(1), 13–25. https://doi.org/10.1539/joh.k8004, nowa karta
Redakcja merytoryczna: Marcin Goluch, psycholog, dyplomowany psychoterapeuta.
Redakcja merytoryczna
Marcin Goluch
Psycholog, dyplomowany psychoterapeuta
Pracuję z dorosłymi, młodzieżą i parami.
