Terapia schematów: wzorce, które wracają

Kiedy historia się powtarza

Może znasz to uczucie: mimo dobrych chęci znów wybierasz podobne relacje, trudno Ci postawić granicę albo czujesz, że cokolwiek zrobisz, to nie wystarczy. To nie słabość charakteru. Często to działanie schematu.

Czym są schematy

Schematy to trwałe wzorce dotyczące siebie i relacji z innymi. Powstają wcześnie, gdy podstawowe potrzeby dziecka, np. bezpieczeństwo, akceptacja, autonomia czy swoboda wyrażania emocji, nie są wystarczająco zaspokojone. Potem rozwijają się przez całe życie.

W dorosłości schemat uruchamia się w sytuacjach, które przypominają dawne doświadczenia. Wtedy reagujesz nie tylko na to, co dzieje się teraz, ale też na echo przeszłości. Model Younga opisuje 18 takich schematów, pogrupowanych w pięć obszarów potrzeb (Young, Klosko, Weishaar, 2003).

Pięć częstych schematów

1. Opuszczenie (niestabilność)

Lęk, że bliskie osoby odejdą albo zawiodą. Może prowadzić do sprawdzania partnera albo unikania bliskości. Niezaspokojona potrzeba: stabilna więź.

2. Wadliwość (wstyd)

Poczucie, że jest się gorszym i że inni to odkryją. Częste porównywanie się i trudność w przyjmowaniu bliskości. Niezaspokojona potrzeba: akceptacja.

3. Podporządkowanie

Rezygnowanie z własnych potrzeb, żeby uniknąć konfliktu albo odrzucenia. Z czasem prowadzi do frustracji i przeciążenia. Niezaspokojona potrzeba: autonomia i prawo do granic.

4. Nadmierne wymagania

Bardzo wysokie standardy i surowa ocena siebie. Poczucie, że nic nie jest wystarczająco dobre. Niezaspokojona potrzeba: odpoczynek, spontaniczność, łagodność wobec siebie.

5. Zależność (niekompetencja)

Przekonanie, że bez pomocy innych nie da się poradzić sobie z codziennymi sprawami. Niezaspokojona potrzeba: samodzielność i poczucie kompetencji.

Rozpoznanie siebie w opisie to jeszcze nie diagnoza. Schematy ocenia się wspólnie ze specjalistą.

Jak wygląda praca ze schematami

1. Rozpoznanie. Razem nazywacie schematy i sposoby radzenia sobie z nimi, np. uleganie, unikanie albo nadmierną kontrolę. Pomocne bywają kwestionariusze.
2. Zrozumienie źródeł. Specjalista korzysta z technik pracy z emocjami, np. pracy z wyobrażeniami albo z krzesłami, żeby dotrzeć do doświadczeń, z których schemat wyrósł.
3. Wzmacnianie „zdrowego dorosłego”. Uczysz się zauważać schemat w chwili, gdy się uruchamia, i odpowiadać na swoje potrzeby inaczej niż dotąd.
4. Zmiana w codzienności. Krok po kroku próbujesz nowych zachowań w relacjach i pracy.

To zwykle dłuższa praca niż krótka terapia jednego problemu.

Komu terapia schematów bywa pomocna

Podejście bywa stosowane, gdy:

• podobne trudności w relacjach powtarzają się od lat,
• dotychczasowa terapia lęku albo obniżonego nastroju nie przyniosła trwałej zmiany,
• towarzyszy Ci długotrwałe poczucie bycia gorszym,
• rozpoznano zaburzenie osobowości.

Najwięcej badań dotyczy osób z zaburzeniem osobowości z pogranicza (borderline). W jednym z ważnych badań terapia schematów okazała się pomocna i była częściej kontynuowana niż porównywana terapia psychodynamiczna (Giesen-Bloo i in., 2006).

Terapia schematów w MentalCare

Część specjalistów MentalCare korzysta w pracy z elementów terapii schematów, najczęściej w ramach terapii poznawczo-behawioralnej. Jeśli zależy Ci na tym podejściu, powiedz o tym w bezpłatnej rozmowie albo przejrzyj profile w zespole. O innych nurtach przeczytasz na stronie Nurty psychoterapii.

Pytania o terapię schematów

Redakcja merytoryczna: Marcin Goluch, psycholog, dyplomowany psychoterapeuta.

Redakcja merytoryczna

Marcin Goluch

Psycholog, dyplomowany psychoterapeuta

Pracuję z dorosłymi, młodzieżą i parami.

Zobacz profilSprawdź terminy