Jak pomóc bliskiej osobie w depresji i nie zgubić siebie

Jak depresja może wyglądać z boku

Według Światowej Organizacji Zdrowia w depresji obniżony nastrój albo utrata zainteresowań trwają przez większość dnia, niemal codziennie, co najmniej dwa tygodnie. Często dochodzą kłopoty ze snem, zmęczenie i poczucie beznadziei.

Z boku widać to zwykle jako zmianę. Bliska osoba:

• rezygnuje z tego, co wcześniej lubiła,
• jest zmęczona mimo odpoczynku albo śpi dużo więcej lub mniej niż zwykle,
• częściej się irytuje albo zamyka w sobie,
• mówi, że nic nie ma sensu albo że do niczego się nie nadaje.

Nie musisz rozstrzygać, czy to depresja. Rozpoznanie stawia specjalista. Wytyczne Mental Health First Aid, opracowane przez osoby z doświadczeniem depresji, ich bliskich i specjalistów, radzą nie diagnozować, tylko rozmawiać o tym, co widzisz i jak bliska osoba się czuje.

Jak zacząć rozmowę

Wybierz spokojny moment i miejsce bez świadków. Powiedz, co zauważasz i że się martwisz, a potem zapytaj otwarcie. Na przykład: „Od kilku tygodni prawie nie wychodzisz i mało jesz. Martwię się. Jak się czujesz?”

Słuchaj więcej, niż mówisz. Nie przerywaj, nie spiesz się z radami, zostaw miejsce na ciszę. Czasem łatwiej rozmawia się na spacerze niż twarzą w twarz.

Jeśli bliska osoba nie chce albo nie ma siły rozmawiać, nie naciskaj. Powiedz, że możecie wrócić do rozmowy później.

Co mówić, a czego unikać

Nie musisz znać idealnych słów. Według tych samych wytycznych szczera troska jest ważniejsza niż „właściwe” zdania.

Zdania, od których możesz zacząć:

• „To brzmi naprawdę ciężko.”
• „Nie mam gotowej odpowiedzi, ale jestem obok.”
• „Co mogłoby teraz choć trochę pomóc?”

Zdania, których lepiej unikać:

• „Weź się w garść.”
• „Inni mają gorzej.”
• „Wystarczy, że częściej wyjdziesz z domu.”
• „Uśmiechnij się, nie jest tak źle.”
• „Chyba masz depresję.”

Takie słowa bagatelizują to, co przeżywa bliska osoba, albo przyklejają jej etykietę. Gdyby wystarczyło „wziąć się w garść”, bliska osoba już by to zrobiła. Brak sił w depresji nie wynika z lenistwa ani ze słabego charakteru. Nawet rachunki czy zakupy mogą teraz przytłaczać.

Drażliwość też bywa częścią depresji. Staraj się nie brać jej do siebie, ale nie musisz godzić się na obelgi ani przemoc.

Jak zachęcić do pomocy bez nacisku

Gdy trudności trwają tygodniami i utrudniają codzienne życie, warto porozmawiać o pomocy specjalisty. Według WHO depresję można skutecznie leczyć. Pierwszą formą pomocy jest psychoterapia, a przy umiarkowanej i ciężkiej depresji można ją łączyć z lekami. Podobnie zalecają wytyczne brytyjskiego instytutu NICE.

Psychoterapię prowadzi psychoterapeuta, leki przepisuje lekarz psychiatra. W MentalCare to psychoterapia indywidualna i konsultacje psychiatryczne u współpracującego z nami lekarza psychiatry.

Jak o tym mówić:

• Bez etykiet. „Od dawna jest ciężko. Może warto z kimś o tym porozmawiać?”
• Konkretnie. Zaproponuj, że wyszukasz terminy albo posiedzisz obok w czasie telefonu. Decyzje zostaw bliskiej osobie.
• Cierpliwie. Gdy pierwszy specjalista nie pasuje, zachęcaj do szukania dalej.

Jeśli bliska osoba odmawia, zapytaj, co ją powstrzymuje. Czasem to przekonanie, że nic nie pomoże, obawa o koszty albo lęk przed szpitalem. Nie stosuj gróźb, podstępu ani presji, bo mogą zniechęcić do szukania pomocy na dobre. Wyjątkiem jest zagrożenie życia.

Gdy słyszysz o myślach samobójczych

Traktuj je poważnie. Jeśli coś Cię niepokoi, zapytaj wprost: „Czy myślisz o odebraniu sobie życia?” Unikaj pytań w rodzaju „Chyba nie zrobisz nic głupiego?”, bo podsuwają odpowiedź.

Wiele osób boi się, że takie pytanie podsunie ten pomysł. Przegląd badań (Dazzi i in., 2014) i metaanaliza (DeCou i Schumann, 2018) nie wykazały, żeby pytanie o myśli samobójcze je nasilało. Rozmowa może przynieść ulgę.

Słuchaj bez oceniania i bez pocieszeń w rodzaju „wszystko będzie dobrze”. Nie obiecuj, że zachowasz to w tajemnicy. Możesz powiedzieć: „Za bardzo mi zależy, żeby to przemilczeć. Poszukajmy pomocy razem.”

Kiedy działać od razu:

• 112. Gdy bliska osoba ma plan, środki albo zamiar odebrania sobie życia, gdy już zrobiła sobie krzywdę albo gdy boisz się o jej bezpieczeństwo. Nie zostawiaj jej wtedy samej.
• Izba przyjęć szpitala psychiatrycznego. W nagłym pogorszeniu stanu psychicznego można się tam zgłosić bez skierowania. Jeśli nie da się dojechać, dzwoń pod 112.
• 116 123 albo 800 70 2222. Kryzysowy Telefon Zaufania (116 123) jest dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym. Centrum Wsparcia (800 70 2222) pomaga także bliskim: możesz zadzwonić po radę, również gdy bliska osoba odmawia pomocy.

Rozmowa wstępna i wizyty w MentalCare nie są formą pomocy w nagłym kryzysie. Więcej numerów: Pomoc kryzysowa. Gdy minie najtrudniejszy moment, o myślach samobójczych można porozmawiać na umówionej konsultacji suicydologicznej.

Wytyczne NICE radzą też bliskim zwracać uwagę na nagłe zmiany nastroju i beznadzieję, zwłaszcza na początku i przy zmianie leczenia, i mówić o nich specjaliście.

Zadbaj o siebie

Wspieranie bliskiej osoby w depresji bywa wyczerpujące. W holenderskim badaniu 260 partnerów, partnerek i krewnych osób z depresją wiele z nich martwiło się o bliską osobę, przejmowało jej obowiązki i czuło duże obciążenie. Część potrzebowała pomocy specjalisty dla siebie (van Wijngaarden i in., 2004).

Dbanie o siebie nie jest więc egoizmem. Pomaga:

• Jasna granica. Powiedz, w czym możesz pomóc, a w czym nie. Nie musisz zastępować specjalisty.
• Pamięć o tym, na co masz wpływ. Możesz wspierać, ale nie odpowiadasz za decyzje drugiej osoby.
• Rozmowa o tym, co przeżywasz. Z kimś zaufanym, z szacunkiem dla prywatności bliskiej osoby.
• Podstawy. Sen, jedzenie, ruch, kontakt z ludźmi i drobne przyjemności.

Jeśli sytuacja Cię przerasta, wsparcie jest też dla Ciebie, np. w psychoterapii indywidualnej. Nie musisz czekać, aż bliska osoba zacznie się leczyć.

Pytania o depresję bliskiej osoby

Redakcja merytoryczna: Marcin Goluch, psycholog, dyplomowany psychoterapeuta.

Redakcja merytoryczna

Marcin Goluch

Psycholog, dyplomowany psychoterapeuta

Pracuję z dorosłymi, młodzieżą i parami.

Zobacz profil Sprawdź terminy